Czy można mieć anoreksję przy prawidłowej masie ciała?

Czy miesiączka wyklucza anoreksję?

Czy osoba, która je słodycze, może mieć zaburzenia odżywiania?

Czy powrót do prawidłowej wagi oznacza wyzdrowienie?

To tylko niektóre pytania, z którymi spotykam się w pracy z osobami chorującymi na zaburzenia odżywiania oraz ich rodzicami i bliskimi.

Jednym z najbardziej bolesnych doświadczeń jest dla mnie obserwowanie, jak bardzo osoby chorujące mogą zostać same ze swoim problemem.

Czasami przez wiele tygodni lub miesięcy ukrywają chorobę, a kiedy w końcu zdobywają się na odwagę, żeby powiedzieć o niej rodzicom lub opiekunom, słyszą:

„To niemożliwe. Przecież wyglądasz normalnie”.

Tymczasem zaburzenia odżywiania nie zawsze wyglądają tak, jak podpowiadają nam stereotypy.

Osoba chorująca może mieć niedowagę, prawidłową masę ciała albo nadwagę. Może jeść słodycze. Może miesiączkować. Może nawet sprawiać wrażenie osoby, która „świetnie sobie radzi”.

Dlatego dzisiaj przyglądam się sześciu mitom, które mogą opóźniać zauważenie problemu i rozpoczęcie odpowiedniej pomocy.

Ważne: diagnozę zaburzenia odżywiania stawia specjalista. Sam wygląd, masa ciała czy pojedyncze zachowanie nie wystarczają do rozpoznania choroby.

Czy osoba z prawidłową wagą może mieć zaburzenia odżywiania?

MIT: Żeby mieć zaburzenia odżywiania, trzeba mieć niedowagę albo nadwagę.

FAKT: Zaburzenia odżywiania mogą występować u osób o różnej masie ciała.

To jeden z najbardziej szkodliwych mitów.

Wygląd osoby nie pozwala stwierdzić, czy choruje ona na zaburzenie odżywiania.

National Institute of Mental Health podkreśla, że osoby z zaburzeniami odżywiania mogą mieć niedowagę, prawidłową masę ciała albo nadwagę.

Również osoby wyglądające na zdrowe mogą być poważnie chore.

Warto jednak doprecyzować jedną rzecz: w przypadku anoreksji nervosa znacząco niska masa ciała pozostaje elementem kryteriów diagnostycznych. Nie oznacza to jednak, że prawidłowa masa ciała wyklucza inne zaburzenia odżywiania. Istnieją również zaburzenia, w których masa ciała nie musi być niska.

Dlatego zamiast pytać przede wszystkim:

„Czy ta osoba jest wystarczająco chuda, żeby być chora?”

warto zwrócić uwagę również na jej zachowania, myśli, emocje i relację z jedzeniem.

Academy for Eating Disorders w swoich materiałach edukacyjnych zwraca uwagę na fakt, że wiele osób z zaburzeniami odżywiania może wyglądać zdrowo, mimo że ich stan jest poważny.

W 2015 roku opublikowani oni 9 prawd o zaburzeniach odżywiania Nine truths about eating]

Zamieściłam je również na tym blogu we wpisie 9 prawd o zaburzeniach jedzenia. Pierwszy punkt brzmi następująco: „Wiele osób z zaburzeniami odżywiania wygląda zdrowo, choć w istocie jest bardzo chora”

Czy można mieć anoreksję i miesiączkować?

MIT: Jeżeli osoba miesiączkuje, na pewno nie ma anoreksji.

FAKT: Miesiączkowanie nie wyklucza anoreksji.

Ten mit ma swoje źródło w starszych kryteriach diagnostycznych.

W klasyfikacji DSM-IV brak miesiączki,  był jednym z kryteriów anoreksji u kobiet

W DSM-5, opublikowanym w 2013 roku, wymóg występowania braku miesiączki został usunięty. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wskazywało między innymi, że wcześniejsze kryterium nie mogło być stosowane do wszystkich osób, a część kobiet spełniała pozostałe kryteria anoreksji mimo zachowanej miesiączki.

Dlatego odpowiedź na pytanie:

„Czy można mieć anoreksję i nadal miesiączkować?”

brzmi:

Tak. Miesiączkowanie samo w sobie nie wyklucza anoreksji.

Warto też pamiętać, że aktualne systemy klasyfikacyjne są rozwijane. Najnowszą wersją klasyfikacji DSM jest obecnie DSM-5-TR, a WHO rozwija i aktualizuje ICD-11, które obowiązuje od 01. 01.2022. Polska oraz inne kraje europejskie dostały 5 lat na wdrożenie zmian.  

O kryteriach diagnostycznych zaburzeń odżywiania szerzej pisałam tutaj:

[Rozpoznanie zaburzeń odżywiania – objawy i diagnoza]

Zaburzenia odżywiania dotyczą tylko nastoletnich dziewcząt.

MIT: Zaburzenia odżywiania dotyczą głównie nastoletnich dziewcząt i młodych kobiet.

FAKT: Zaburzenia odżywiania mogą dotyczyć osób w różnym wieku i różnej płci.

To kolejny stereotyp, który może opóźnić rozpoznanie choroby.

Zaburzenia odżywiania dotyczą nie tylko nastolatek. Mogą występować również u chłopców, mężczyzn, dorosłych kobiet oraz osób starszych.

National Institute of Mental Healt – NIMH podkreśla, że zaburzenia odżywiania mogą dotyczyć osób w różnym wieku, o różnej masie ciała i różnej płci.

Dlatego jeśli chłopiec zaczyna intensywnie kontrolować jedzenie, obsesyjnie ćwiczyć, eliminować kolejne produkty albo jego myśli coraz bardziej koncentrują się wokół wyglądu i masy ciała, nie warto zakładać:

„To tylko sport”
albo
„Chłopcy przecież nie mają anoreksji”.

Podobnie nie powinniśmy zakładać, że u dorosłej kobiety czy mężczyzny zaburzenia odżywiania „już się nie zdarzają”.

Czy powrót do prawidłowej wagi oznacza wyzdrowienie?

MIT: Jeśli osoba odzyskała prawidłową wagę, zaburzenie odżywiania jest już za nią.

FAKT: Powrót do zdrowej masy ciała jest bardzo ważnym elementem zdrowienia, ale nie oznacza automatycznie pełnego wyzdrowienia.

To szczególnie ważne dla rodziców.

Waga jest ważnym elementem w leczeniu anoreksji, ale nie jest  wyznacznikiem zdrowia.

Może się zdarzyć, że masa ciała wróci do bezpiecznego poziomu, a jednocześnie nadal występuje:

• silny lęk przed przytyciem,
• obsesyjne myśli o jedzeniu i wyglądzie,
• sztywne zasady dotyczące jedzenia,
• zachowania kompensacyjne,
• przymusowe ćwiczenia,
• trudności z jedzeniem w sytuacjach społecznych,
• zaburzony obraz własnego ciała,
• silne poczucie winy po jedzeniu.

Dlatego powrót do zdrowej masy ciała jest ważnym krokiem, ale zdrowienie obejmuje również obszar psychiczny, zachowania związane z jedzeniem oraz powrót do normalnego funkcjonowania.

Wytyczne NICE [National Institute for Health and Care] wskazują, że w leczeniu anoreksji osiągnięcie zdrowej masy ciała jest kluczowym celem, ale równocześnie potrzebna jest praca nad objawami psychicznymi, obrazem ciała, emocjami, funkcjonowaniem i zapobieganiem nawrotom.

Czy osoba, która je mięso i słodycze, może mieć anoreksję?

MIT: Jeżeli ktoś je mięso, słodycze albo inne „zakazane” produkty, nie może mieć anoreksji.

FAKT: To, że osoba zjada konkretny produkt, nie wyklucza zaburzenia odżywiania.

Zaburzenia odżywiania nie zawsze polegają na całkowitym wyeliminowaniu wszystkich produktów uznawanych za „niezdrowe”.

Osoba może jeść słodycze czy inne produkty, a jednocześnie:

• znacznie ograniczać ilość jedzenia,
• mieć bardzo sztywne zasady dotyczące posiłków,
• pomijać posiłki,
• kompensować jedzenie intensywnym wysiłkiem,
• prowokować wymioty,
• nadużywać środków przeczyszczających lub innych substancji,
• doświadczać silnego lęku związanego z jedzeniem lub przyrostem masy ciała.

W anoreksji może również występować wzorzec związany z napadami objadania się i zachowaniami kompensacyjnymi.

Dlatego pojedynczy produkt spożywczy nie jest testem na anoreksję.

Nie możemy powiedzieć:

„Zjadła pizzę, więc na pewno nie ma zaburzeń odżywiania”.

Ani:

„Zjadła ciastko, więc problem z jedzeniem nie może być poważny”

Liczy się cały obraz funkcjonowania osoby.

Czy z zaburzeń odżywiania można całkowicie wyzdrowieć?

MIT: Z zaburzeń odżywiania nie można całkowicie wyzdrowieć.

FAKT: Wyzdrowienie jest możliwe.

Tak. Wyzdrowienie z zaburzeń odżywiania jest możliwe.

I mówię to również z własnej perspektywy.

Jestem żywym dowodem na to, że można przejść drogę od choroby do zdrowia.

Jednocześnie nie chcę przedstawiać zdrowienia jako prostej, krótkiej drogi. Każda osoba choruje inaczej i potrzebuje innego rodzaju pomocy.

Dlatego tak ważne jest, aby nie czekać, aż objawy staną się „wystarczająco poważne”.

Wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia mają znaczenie. NICE wskazuje, że osoby z podejrzeniem zaburzenia odżywiania powinny zostać skierowane do odpowiedniej specjalistycznej oceny i leczenia, a wcześniejsza interwencja wiąże się z lepszymi wynikami leczenia.

Jeszcze jeden ważny mit: „To tylko fanaberia”

Jeśli miałabym dodać do tego tekstu jeszcze jeden mit, byłby to właśnie ten.

MIT: Osoba z zaburzeniami odżywiania mogłaby po prostu zacząć normalnie jeść.

FAKT: Zaburzenia odżywiania są poważnymi zaburzeniami psychicznymi, a nie wyborem ani „fanaberią”.

Zaburzenia odżywiania wpływają zarówno na zdrowie psychiczne, jak i fizyczne. Mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych i w niektórych przypadkach zagrażać życiu. Jednocześnie są chorobami, które można leczyć.

Dlatego zamiast mówić:

„Po prostu zacznij jeść”.

często bardziej pomocne jest:

„Widzę, że jedzenie stało się dla Ciebie bardzo trudne. Chcę Ci pomóc znaleźć odpowiednią pomoc”

Co powinien zrobić rodzic, jeśli podejrzewa zaburzenie odżywiania?

Przede wszystkim nie czekać na „wystarczająco niski” wynik na wadze.

Jeżeli coś w zachowaniu dziecka lub nastolatka Cię niepokoi, warto potraktować te sygnały poważnie.

Nie musisz samodzielnie rozstrzygać:

„Czy moje dziecko naprawdę jest chore?”

Twoim zadaniem jako rodzica nie jest postawienie diagnozy.

Twoim zadaniem jest zauważyć, że coś się zmieniło, porozmawiać z dzieckiem i poszukać profesjonalnej oceny.

Szczególnie warto zwrócić uwagę na

• nagłe zmiany w sposobie jedzenia,
• coraz większą sztywność dotyczącą posiłków,
• unikanie wspólnego jedzenia,
• intensywne ćwiczenia,
• zachowania kompensacyjne,
• silne zainteresowanie wagą i wyglądem
• oraz ukrywanie jedzenia lub zachowań związanych z jedzeniem.

Pamiętaj również, że nie wszystkie objawy są widoczne na pierwszy rzut oka.

Dlatego nie czekaj, aż ktoś zacznie wyglądać „wystarczająco chudo”, żeby potraktować problem poważnie.

Więcej o tym, co może zaniepokoić rodzica, przeczytasz tutaj:

[Rozpoznanie zaburzeń odżywiania – objawy i diagnoza]

Na koniec

Wiem, że to nie wszystkie mity dotyczące zaburzeń odżywiania.

Wybrałam te, z którymi szczególnie często spotykam się w rozmowach z osobami chorującymi i ich bliskimi.

Najbardziej boli mnie sytuacja, w której młoda osoba przez długi czas ukrywa swoją chorobę, a kiedy w końcu zdobywa się na odwagę, żeby powiedzieć o niej rodzicom, słyszy:

„To niemożliwe. Przecież wyglądasz normalnie”.

Dlatego chciałabym, żebyśmy nauczyli się patrzeć nie tylko na wagę i wygląd.

Patrzmy również na zachowanie.

Na lęk.

Na sztywne zasady dotyczące jedzenia.

Na obsesyjne myśli.

Na wycofanie.

Na zmianę codziennego funkcjonowania.

I przede wszystkim — słuchajmy tego, co mówi osoba, która sama czuje, że dzieje się z nią coś niepokojącego.

Czasami pierwszym krokiem do pomocy jest po prostu potraktowanie jej słów poważnie.

 

Kolejne wpisy, które mogę Cię zainteresować:

• 9 prawd o zaburzeniach odżywiania
• Rozpoznanie zaburzeń odżywiania

Żródła:

1. Kryteria diagnostyczne DSM-5-TR – link do książki w języku polskim https://edraurban.pl/ksiazka/kryteria-diagnostyczne-zaburzen-psychicznych-dsm-5-tr
2. Academy for Eating Disorders – 9 prawd o zaburzeniach jedzenia – przetłumaczone na język polski, do pobrania w pdf
3. WHO – ICD-11 – International Classification of Diseases 11th Revision
4. Wytyczne NICE https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK568394/